Opisanie Świata. Marco Polo o Gruzji

„Na północy [Armenia] graniczy z Żorżanią, o której także wkrótce opowiem. I na granicy z Żorżanią∗ jest źródło, z którego płynie olej∗ w tak wielkiej obfitości, że napełnić nim można by naraz sto okrętów; nie nadaje się do jedzenia, lecz dobry jest do palenia i do smarowania ludzi i zwierząt chorych na świerzb oraz wielbłądów chorych na parchy i krosty. Ludzie z odległych stron przybywają po ten olej i cała okolica pali tym olejem tylko. Pozostawmy Wielką Armenię i powiedzmy o kraju Żorżanii.

Mshketa

Mshketa

Żorżanią rządzi król, który nosi zawsze imię Dawid-melik, co po francusku wykłada się: Dawid-król∗. Jest on podległy Tatarom∗. Dawniej, jak mówią, wszyscy królowie tego kraju rodzili się ze znakiem orła na prawym barku, teraz już owego znamienia nie mają. Mieszkańcy są urodziwi, dzielni żołnierze, dobrzy łucznicy i doskonali wojownicy. Są chrześcijanami obrządku greckiego. Włosy noszą strzyżone na modłę greckich duchownych. Jest to ta sama kraina, której nie zdołał przejść – jak zapisane jest – Aleksander Wielki, kiedy chciał przedrzeć się do ku północy, gdyż droga jest zbyt wąska i niebezpieczna. Z jednej strony jest bowiem morze Baku∗, z drugiej wysoka góra, której przejechać nie sposób. Przejście∗ między górą a morzem jest zbyt wąskie, tak że dwóch obok siebie iść nie może, gdyż jeden wpadłby do morza; ten przesmyk ciągnie się przez cztery mile, tak że garstka ludzi może go przeciw światu całemu bronić.

Svaneti

Svaneti

Była to przyczyna, dla której Aleksander przejść nie zdołał. Powiadam wam, że Aleksander zamknął ten przesmyk potężną wieżą i zbudował tam twierdzę, aby ludy tamtejsze nie mogły przejść i napaść go, i miejsce to nazwano Żelazną Bramą, i to jest właśnie miejsce, o którym Księga Aleksandra∗ opowiada, jak zamknął on Tatarów między dwiema górami. Nie należy mniemać, że byli to prawdziwi Tatarzy, lecz lud zwany Komanami∗ oraz także inne plemiona. Tatarów bowiem wówczas jeszcze nie było. W tym kraju jest wiele miast i twierdz. Jedwabiu surowego jest tam wiele i wyrabiają tam tkaniny jedwabne i złotogłowy rozmaitego gatunku, najpiękniejsze, jakie kiedykolwiek widziano. Są one tanie, tańsze niż wełniane, gdyż jedwabiu jest tam wiele i liczni są rękodzielnicy tego rzemiosła. Żyją tam najlepsze na świecie jastrzębie zwane awidżi∗ i są doskonałe miejsca do polowania na ptactwo.

Kraj gór i wolności

Kraj gór i wolności

Niczego tam nie brak i lud żyje zbytkownie z handlu i rękodzieła. Jest to kraj wysokich gór, ciasnych przesmyków i warowni, mnóstwa źródeł i mówię wam, że Tatarzy nigdy nie zdołają opanować go całkowicie. Jedna część podlega wprost Tatarom, pozostała zaś nie podlega im, ale królowi Dawidowi, a to dzięki obronnemu położeniu. Jest to prowincja bardzo obronna, wąwozy są ciasne, góry wysokie. Są nawet takie okolice górzyste, gdzie nikt wyżyć nie może. Są tam lasy, których jedynym drzewem jest bukszpan.

Znajduje się tam ponadto pewien klasztor mnichów pod wezwaniem św. Leonarda. Cuda∗ się tam dzieją, o jakich zaraz opowiem. Wiedzcie, że jest przy kościele św. Leonarda dokoła wielkie jezioro, zasilane wodą z gór; w wodzie tej, z góry spływającej przez cały rok, nie znajdziesz żadnej ryby, ani wielkiej, ani małej; zaczynają się one pojawiać z pierwszym dniem postu i pokazują się codziennie aż do Wielkiej Soboty, która jest wigilią Wielkiej Nocy. I przez ten czas znajdziesz ryb pod dostatkiem, lecz przez inny czas w roku nie ma ich ani śladu. I tak się dzieje co roku, jest to więc cud wielki.

Tbilisi

Tbilisi

Kraj ten opływają dwa morza. Z jednej strony – od północy – jest Wielkie Morze∗, z drugiej zaś jest morze, o którym mówiliśmy, że dotyka góry, zowie się ono morze Gelukelan∗, czyli Abako. Ma ono obwodu dwa tysiące siedemset mil i jest raczej jeziorem, gdyż nie łączy się z żadnym innym morzem, a wszystkie morza są odeń o dwanaście dni oddalone; wpadają doń rzeka Eufrat∗ i wiele innych a całe jest otoczone przez góry i lądy. Ostatnio kupcy genueńscy zaczęli po tym morzu żeglować, przewiózłszy swe statki. Z tych stron pochodzi jedwab zwany gelli∗. Na morzu tym są liczne wyspy ludne z pięknymi miastami. Zamieszkują je ludzie, którzy uszli przed Wielkim Tatarem, kiedy ten szedł na podbój królestwa perskiego, gdzie miasta i kraje rządziły się wspólnie. Uchodźcy uciekli na te wyspy i w góry, gdzie czuli się bezpieczniejsi. I w ten sposób zaludniły się owe wyspy. Morze to daje mnóstwo ryb, a zwłaszcza jesiotrów i łososi oraz inne ryby wielkie. W kraju tym znajduje się miasto bardzo piękne i wielkie  oraz nadzwyczaj warowne, zwane Tyflis∗. W okolicy są liczne zamki i grody od niego zależne. Zamieszkują je chrześcijanie, Ormianie, Gruzini, a także nieliczni Saraceni i Żydzi. Wyrabiają tam tkaniny jedwabne oraz innego rodzaju. Ludność żyje z rękodzieła, podlega zaś wielkiemu władcy Tatarów.

Zważcie, że w każdej prowincji wymieniamy tylko główne miasto, a najwyżej dwa lub trzy, a nie wspominamy o licznych innych, gdyż byłoby to za długie, chyba że zawierają jakieś dziwne osobliwości.

Opisaliśmy północne pogranicze Wielkiej Armenii, obecnie chcemy opisać pogranicze południowe i wschodnie.”

Marco Polo. Opisanie świata, Księga Pierwsza, rozdz. XXII-XXIII, s. 33-36, Warszawa 2010.

∗ŻORŻANIA – Gruzja.

∗OLEJ – ropa naftowa.

∗DAWID-MELIK, DAWID-KRÓL – według legend dynastia Bagratydów miała wywodzić się od biblijnego króla Dawida. W czasie podróży Marco Polo w Gruzji rządzili Dawid IV Narin i Dawid V.

∗TATARZY – byli plemieniem mongolskim, ale nazwa ta ma znacznie szerszy zakres. Przyjęła się w Azji Środkowej i Europie wschodniej, na ziemiach, które zamieszkiwała ludność turecka. Dotyczyła mieszkańców Złotej Ordy oraz powstałych po niej tworów politycznych.

∗MORZE BAKU – Morze Kaspijskie

∗PRZEJŚCIE – przesmyk Derbend w Dagestanie na Kaukazie, między Kaukazem a Morzem Kaspijskim.

∗KSIĘGA ALEKSANDRA – „Romans o Aleksandrze Wielkim”, popularny średniowieczny romans.

∗KOMANI – Połowcy, lud pochodzenia ałtajskiego, do XIII wieku nękający Gruzję najazdami.

∗AWIDŻI – Sokół zakaukaski, Falco Montanus.

∗CUDA – opisana legenda była w tamtych czasach popularna, w zależności od źródła dotyczyła różnych miejsc. Opisywane jezioro to prawdopodobnie Sewen lub Gokcza.

∗WIELKIE MORZE – Morze Czarne.

∗GELUKELAN, ABAKO – Morze Kaspijskie

∗EUFRAT – Marco Polo ma na myśli prawdopodobnie Wołgę.

∗TYFLIS – Tbilisi.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *